Letonya Tarihi ve Dili

Letonya ve Baltıklar

Letonya tarihinden bahsedeceksek Litvanya , Estonya ve Finlandiya gibi ülkelerden de bahsetmemiz gerekecek . Bu ülkelerin tarihleri bir çok yerde kesişiyor . Zaten Baltık halkları olarak geçiyorlar .Milattan önce 9000’lere kadar uzanan bir tarihi var Baltık halklarının . Ama dil yapısı olarak bakacak olursak Estonya ve Finlandiya Ural dil grubuna bağlılar . Bu dil grubu da Türkçe’ye yakındır . Letonlar ve Litvanyalılar ise Balto Slavic dil grubuna bağlılar . Fakat Slavic kısmına pek takılmayın . Ortak kullandıkları bazı kelimeler dışında hiç bir benzerlikleri yok dilin bence .

Tarih sahnesine çıkış

Baltık bölgesi amber açısından çok zengin . Zaten şehri gezerken de tüm dükkanlarda göreceksiniz amber tasarımlı hediyelikleri . Milattan sonra 100 civarında ise Romalılar ilgi gösterir ambere ve ticaret başlar . Tarihçi Tacitus da zaten kitabı Germania isimli kitabında bahseder . Gerçi orada Aestii (Eesti Estonca Estonyalı demek) diye bahseder . Ama söylemek istediği sadece Estonyalılar değil tüm Baltık halklarıdır .

Vikingler’i Avrupa’ya kan kusturmuş bir topluluk olarak bilir insanlar . Fransa’ya , İngiltere’ye ve hatta İstanbul’a akınlar düzenleyip yağmalar yapmışlar . Peki bu Vikingler’in korktukları kimse yok muydu ? Onlar da Letonlar’dan , özellikle de Kurşi kabile/beyliğinden korkarlardı . Söylenenlere göre Viking tapınaklarında “Tanrı bizi Kurşiler’den korusun” yazarmış . Kurşiler dediğim de bugün Letonya’nın Kurzeme bölgesinde yaşayan halk. Dokuzuncu ve on birinci asırlar arası baya korku salmışlar Vikingler’e . Ben dikkat etmemiştim ama Vikings dizisinde bile şöyle bir muhabbet geçmiş .

– Bu yaz nereye akın yapacağız ? Doğuya mı gitsek ?

-Hayır . Orada Kurşiler var . Onlar çok vahşi .

letonya vs vikingler

Leton bir arkadaşımın anlattığı başka bir hikayeyi daha anlatayım . Letonlar bir gün Vikingler’in kendilerine akın yapacağını öğreniyorlar . Denizin kayalık ve dalgalı olan bir yerinde sahile yerleşim kuruyorlar . Ateşler yakıyorlar sanki orada yaşam varmış gibi . Vikingler uzaktan burayı görüyor ve yağma için bu sahile yöneliyorlar ama gemileri batıyor ve boğuluyorlar . Kıyıya vurduklarında Vikingler’i ağaca asıp kurutuyorlar . Islak iken kıyafetleri alabiliyorlar ama ayakkabılar çıkmıyor . Kuruduklarında ise ayaklarını kesip ayakkabılarını da alıyorlar . Yani yağmaya giderken yağmalanıyorlar Vikingler .

letonyaya viking akını

12-13. y.y. civarları ise daha önce Lacplesis hikayesinde bahsettiğim Haçlı Seferlerine denk geliyor . Alman tüccarlar geliyor . Daha sonra tabi misyonerler de eksik kalmıyor . 1198’de seferler başlıyor . Hristiyanlığı kabul etmek istemeyen Pagan halka Papa asker yolluyor . Direniyorlar ama sonrası malum .

1201 senesinde Cermenler tarafından Riga şehri kuruluyor . Daha önce Riga’da gezilecek yerler ile alakalı yazımda bahsettiğim kilise ve katedrallerin kurulumu da bu tarihlere dayanıyor zaten . Baltıkların Hristiyanlaştırılması için yapılan seferler de buradan yönetilmeye başlanıyor . 1282’de ise Letonya Hansa Birliği’ne katılıp Baltıklarda önemli bir ticaret noktası haline geliyor .

letonyanın hristiyanlaştırılması

Bu tarihten sonra 1900’lerin başlarına kadar pek de özgür kalamıyor Letonya . Alman şövalyeler toprak sahipleri olmaya başlıyor ve yönetim daha çok onların elinde oluyor bu tarihlerde . 1500’lerin ortalarında Letonya Leh-Litvanya krallığının eline geçiyor . 1585’te ise ilk kitaplar basılmaya başlanıyor . İlk basılanlar ise Katolik ve Martin Luther’in Lutheran kitapları oluyor .  Bu tarihten sonra ülkenin çoğu Protestanlığa geçmeye başlıyor . Doğudaki Latgale ise daha çok Katolik kalıyor . 1621 senesinde ise bu sefer İsveç tarafından alınıyor Letonya . 1710’daki Deli Petro’nun fethine kadar da İsveç’in bir parçası olarak kalıyor .

Deli Petro Letonya’yı Rusya’ya dahil ettikten sonra ise 1921’e kadar sürekli isyanlarla geçen Rusya egemenliğinde iki yüz yıl oluyor . Birinci dünya savaşı çok ağır geçiyor Letonya topraklarında . Baltıklarda çok stratejik bir nokta olduğu için Almanlar da Ruslar da sahip olmak istiyor . Ve iki ordu bu topraklarda savaşıyor . 1921’de ise Letonya bağımsızlığını ilan ediyor ve Milletler Cemiyeti’ne katılıyor . Fakat bu özgürlük günleri çok uzun sürmüyor .

1940 senesinde Stalin tekrar Letonya’yı alıyor . İkinci dünya savaşında Ruslar ve Almanlar yine karşı karşıya geliyor . Ve bu topraklar yine büyük acılar yaşıyor .

riga ikinci dünya savaşı

Bana anlatılan hikayelerde büyük dramlar var . Aynı ailenin iki erkek çocuğundan biri Almanlar biri Sovyetler tarafında savaştırılıyor . Kardeşler birbirlerine kurşun sıkıyor . Belki de bilmeden el bombası atıp öldürüyor .

Bu savaş döneminde ve tekrar bağımsızlığını ilan edene kadar bir sürü Leton sürgüne uğruyor , idam ediliyor , kayboluyor . Bir çok ülkenin işgalinde kalmalarına rağmen Rusları sevmemelerinin öncelikli nedenlerinden biri bu .

 

Baltık ülkelerinde sular yavaş yavaş kaynamaya başlar 80’lerin sonunda . Özgürlük istekleri artar 3 kardeş ülkenin (Estonya , Letonya , Litvanya ) . 23 Ağustos 1989’da Baltık Yolu / Zinciri olarak adlandırılan barışçıl eylemi yaparak tüm dünyaya seslerini duyururlar . 2 Milyon kişi Tallinn’den başlayıp Riga’dan geçen ve Vilnius’da son bulan bir insan zinciri oluştururlar el ele . 600 km boyunca el ele tutuşan Baltık halkları baya ses getirirler .

The Baltic Way

 

Sovyet ordusu baskın yapar Litvanya’da . Baya kanlı geçer . 13 Ocak 1991’de ise Riga tarihi şehrinde barikatlar kurulur . Sovyetler’in oraya da baskın yapacağı korkusu ile korumaya geçer halk . Kamyondan tahtaya , varilden sandalyeye ne bulurlarsa yığarlar sokak girişlerine .

riga barikatlar

Litvanya’daki kadar kanı olmasa da 2 polis ve 4 sivil ölür .

riga nerede

6 Eylül 1991’de ise Sovyetler Birliği Letonya’nın bağımsızlığını tanır . 18 Eylül’de Birleşmiş Milletler üyesi olan Letonya 2004 senesinde ise Avrupa Birliği ve NATO’ya alınır .

Aşağıda Letonya tarihini anlatan kısa bir animasyon mevcut . Eğlenceli bir şey yapmışlar . Ona da göz atabilirsiniz .

 

Bolcal

Ala Folkklubs ile Geleneksel Leton Geceleri

Ala Folkklubs Daha önceki yazılarımdan birinde sizlere geleneksel Leton yemeklerini yiyebileceğiniz Lido'dan...
Devamını oku

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir